W butach przez świat - Globtrotuar

Przejdź do treści

Menu główne:

W butach przez świat

EKWIPUNEK > GARDEROBA
Niestety, coś takiego jak but uniwersalny nie istnieje chociaż patrząc na osoby poruszające się po turystycznych szlakach można by dojść do wniosku, że butami takimi są … „adidasy” wszelakich marek. Są lekkie, elastyczne, wygodne, ale niestety nie mają dostatecznie głęboko bieżnikowanej podeszwy oraz cholewki zapewniającej stopie stabilność niezbędną do chodzenia w zróżnicowanym terenie.

Typu obuwia turystycznego
Dobre buty turystyczne zawsze powinny być dobrane adekwatnie do planowanej aktywności, do warunków terenowych oraz pory roku. Planując wędrówki terenowe warto rozważyć zakup butów jednej z poniższych kategorii:

Lekkie buty turystyczne (All Terrain, Travel, Light Trek)
Półbuty nadające się na leśne wędrówki, tereny podgórskie oraz miejskie wycieczki. Wykonuje się je z lekkich, przewiewnych tkanin syntetycznych albo ze specjalnej, bardzo mocnej siateczki. Ten ostatni typ buta znakomicie  nadaje się na wyprawy do krajów o klimacie gorącym i suchym. W wypadku wyjazdów egzotyczny (np. na safari), tam gdzie rośnie wysoka trawa, lepiej korzystać z lekkich, ale zakrytych butów (powszechne - insekty / bardzo rzadkie - węże). W krajach o ciepłym klimacie odradzam korzystanie z ciężkich, klasycznych trekków bo bardziej „męczą i grzeją” one stopy niż je chronią.  

Buty podejściowe (Hikkingowe)
Buty o niskiej cholewce usztywniającej kostkę, niestety niekoniecznie przewiewne. Buty tego typu wytwarza się ze skóry (zamsz, nubuku) lub cordury (poliuretan). Nadają  się na wycieczki w niższe góry, na podłoże raczej piaszczyste niż kamieniste.
Trekkingowe
Buty górskie, alpejskie, posiadają  wysoką cholewkę bardzo dobrze usztywniającą kostkę, co zmniejsza ryzyko skręcenia nogi i daje większą stabilność na nierównym podłożu. Buty tego typu wytwarza się ze skóry, nubuku i cordury (poliuretan). Im mniej szwów, tym lepiej, bo właśnie tam buty przemakają w pierwszej kolejności. Buty tego typu mają bardzo dobrą przyczepność oraz zazwyczaj membranę wodoodporną.

Wysokogórskie (Andy, Himalaje)
Buty dla zawodowców idących w wysokie góry i na lodowce (Andy, Himalaje), gdzie występują niskie temperatury. Mocne, nieprzemakalne, ciepłe, specjalne wcięcia w podeszwie pozwalają wpiąć w nie raki. Składają się zazwyczaj z trzech warstw, na które składają się: wyjmowany botek wewnętrzny (można w nim siedzieć w namiocie), sztywny, nieprzemakalny but właściwy, a na wierzchu, zrobiony z bardzo mocnego materiału, tzw. overboot, czyli zintegrowany z butem ochraniacz.

Jakie buty wybrać ?
Zakładając, że nie jesteście zapalonymi alpinistami wybierzecie zapewne buty typu ALL TERREIN lub HIKKING.
Te pierwsze znakomicie sprawdzą się w wypadku osób wędrujących po trasach płaskich, w terenie pagórkowatym i leśnym. Nadadzą się one także do jazdy na rowerze, nordic walking’u oraz na długie spacery. Buty tego typu nie muszą być wodoodporne. Ich dodatkową zaletą jest znacznie niższa waga niż klasycznych butów trekkingowych.

Klasyczne buty trekkingowe mają cholewkę, która przydaje się na górskich szlakach. Gwarantują stabilność kostki, zapobiegają urazom i kontuzjom, ale niestety są ciężkie.
Waga to bardzo istotny parametr przy wyborze buta bo brytyjscy naukowcy stwierdzili, że każdy gram na stopach odpowiada pięciokrotności ciężaru w plecaku. Łatwo policzyć, że buty o 100 g. lżejsze, to jakby nieść plecak o 0,5 kg lżejszy.
Super-lekkie obuwie przeznaczone do przełajowych biegów górskich waży do 300 g. Typowe buty typu All Terrain nie powinny ważyć więcej niż  450-500 g, podczas gdy buty wysokogórskie mogą ważyć powyżej kilograma. Na szczęście producenci nieustannie pracują nad tym, aby ich buty były coraz lżejsze.

Budowa ma znaczenie
Do produkcji butów  wykorzystuje się zarówno surowce sztuczne (tkaniny poliamidowe), skórę oraz mieszanki obu. Jak to zwykle bywa, każdy z wymienionych surowców ma swoje wady i zalety.
Materiał syntetyczny
Jeśli będziecie korzystać z butów latem, gdy jest ciepło i sucho, to warto wybierać modele przewiewne wykonane z materiałów syntetycznych (z siateczką). Zapewnią one stopom komfort termiczny gdyż są one paro (poto) przepuszczalne.
Jeśli macie zamiar korzystać z butów trekkingowych wiosną lub jesienią, chodząc po mokrej trawie, błocie lub śniegu, kupcie model z membraną. Zapewnia ona bardzo dobrą wodoodporność jednak kosztem niższej oddychalności. Najpopularniejszym  materiałem tego typu jest Gore-tex z którym konkuruje Sympatex. Najbardziej uniwersalne modele  łączą membranę z mocniejszym materiałem  (np. cordurą).
Buty bez membran są tańsze, ale jeśli zmokną mogą się zdefasonować. Jeśli przypuszczacie , że obuwie będzie regularnie moknąć lepiej kupić droższe buty z membraną, które będą służyć znacznie dłużej.

Skóra i „kompozyty”
Skóra to klasyczny materiał, z którego produkuje się obuwie górskie. Buty z tego materiału są cięższe od syntetycznych, za to w naturalny sposób dopasowują się do stopy w trakcie marszu. Mogą one być trwalsze niż syntetyczne jednak wymagają więcej uwagi podczas konserwacji / impregnacji. Solidnie przemoczone „skóry” niestety długo schną.

Skórzane buty górskie wykonuje się ze skóry licowej, nubukowej lub zamszowej.  
Skóra licowa  jest całkowicie gładka w dotyku i lśniąca. Trudno ją poważnie uszkodzić czy trwale zabrudzić. Przeciwieństwem jest skóra nubukowa, która jest bardziej elastyczna i lepiej odparowuje wilgoć (oddycha). Jej zewnętrz¬na faktura przypomina w dotyku meszek, który powstaje w rezultacie szlifowania wspomnianej wcześniej odmiany licowej.
Producenci łączą obie odmiany skór z membranami przy czym w wypadku takich butów „kompozytowych” częściej spotyka się łącznie membran (tkanin syntetycznych)  z nubuku.
Odmianę licową rzadziej łączy się z membranami ze względu na jej naturalny wysoki poziom wodoodporności. Ewentualne zastosowanie membrany w butach z skóry licowej ma na celu zwiększenie oddychalności i dodatkowe zabezpie¬czenie przed niepożądanym przemoknięciem.
Kupno butów ze skóry licowej z membraną powinno być bardzo przemyślaną decyzją. Latem będą one piekielnie gorące i mogą odparzyć stopy. Jesienią czy zimą będą jednak znakomicie chroniły stopy przed przemoczeniem i przepoceniem.

SŁOWNICZEK PRZYDATNYCH TERMINÓW

•  GORE-TEX - membrana wodoszczelna, w wersji GORE-TEX SURROUND również oddychająca.

•  M-Select FRESH - technologia zapobiegająca powstawaniu nieprzyjemnego zapachu.

•  Air Cushion - poduszka powietrzna amortyzująca wstrząsy oraz poprawiająca stabilność.

•  FLEXconnect EVA - żłobiona podeszwa   środkowa o właściwości dwukierunkowego zginania dla lepszej zwinności i stabilizacji.

•  Vibram - podeszwa, która zachowuje przyczepność bez względu na panującą temperaturę - zarówno wysoką, jak i niską. Jest również odporna na zużycie. Wersja Vi-bram® MegaGrip zapewnia doskonałą przyczepność zarówno na mokrych, jak i suchych powierzchniach.

• Flex Grade - skala twardości podeszwy. Im mniejsza liczba, tym bardziej elastyczna jest podeszwa
Niezależnie od typu materiału warto zwrócić uwagę czy buty posiadają wzmocnienia w przedniej i tylnej części, które ochronią przed kamieniami lub co złośliwszymi krawężnikami. Alternatywą mogą być buty, które oklejone są gumą. Taki gumowy otok chroni przed uszkodzeniami oraz poprawia przyczepność. Jeśli nie cały but, to gumą powinien być oklejony przynajmniej przód z czubkiem oraz wewnętrzna, boczna strona, która osłania nasadę wielkiego palca stopy. Niestety gumowy otok ogranicza paro-przepuszczalność i czasami „lubi się odklejać” w zgięciu.

Podeszwa
Nie mniej istotna od części wierzchniej buta jest jego podeszwa. Podczas gdy do codziennego użytku wystarczy elastyczna, gumowa podeszwa, do aktywności outdoorowych buty muszą mieć grubą podeszwę z dobrze wyprofilowanym bieżnikiem, która zapewni stabilność na śliskiej i mokrej powierzchni. Oczywiście nie oczekujmy cudów – na lodzie czy zroszonej trawie ryzyko poślizgnięcie się zawsze istnieje.
Nie bez znaczenia są też odpowiednie warstwy amortyzujące, których rolą jest ochrona przed niekorzystnymi skutkami drgań.
Najlepsze i najtrwalsze podeszwy produkuje  Vibram, pomysłodawca i lider branży podeszew do górskiego obuwia. Występują one w wielu odmianach które różnią się min. twardością  (te z miękkiej gumy są bardziej przyczepne, ale szybciej się zużywają) oraz rodzajem bieżnika.
Niektórzy pro¬ducenci starają się przełamać dominację Vibramu i proponują własne rozwiązania. By zwiększyć komfort i wędrówki łączą podeszwy z warstwami mającymi na celu pochłanianie i tłumienie drgań (np. pianki EVA).

Wiązanie i sznurówki
Nie ma gorszych butów niż takie, które permanentnie się rozwiązują ! Buty turystyczne muszą być wyposażone w miękkie sznurowadła wykonane z szorstkiego materiału. Trzeba je będzie jednak stosunkowo często wymieniać bo mają tendencję do szybkiego przecierania się. Alternatywą mogą być sznurówki o przekroju okrągłym, wąskie i stosunkowo twarde, które będą się przecierały wolno, ale węzły na nich będą z koleii mieć tendencję do rozwiązywania się.

Otwory na sznurówki muszą być wzmocnione stalową osłoną. Im ich więcej tym lepiej. Wiele z butów turystycznych  korzysta obecnie z modelu sznurowania opracowanego dla obuwia wspinaczkowego czyli sznurowania sięgającego palców. Dzięki temu można optymalnie dopasować buty do stopy. W czasie wędrówki nie należy zawiązywać jednak butów zbyt ciasno bo to prosta droga do odcisków, które mogą utrudnić wędrówkę.

Ważne detale
Niezależnie od tego jak bardzo przewiewny będzie but, stopa w końcu i tak się spoci. Warto wiec nosić obuwie z wewnętrzną wyściółką, która zapewnia  dobre odprowadzanie wilgoci. Mile widziane są również wkładki, które w droższych modelach mają własności antybakteryjne. Moim zdaniem przy intensywnej i wielodniowej eksploatacji to jednak raczej chwyt marketingowy niż faktyczna funkcjonalność.
Niektóre buty wyposażone są również w  anatomiczne wyprofilowanie wkładki amortyzujące i stabilizujące stopę.
Dobry but ma również język połączony z cholewką na całej długości co zapobieg-a wpadaniu piachu, kamyków czy wody.
Gdzie kupować ?
Buty turystyczne należy przed zakupem przymierzyć i odpowiednio przetestować. Więcej na ten temat przeczytacie tutaj >

Jest to oczywiście sposób postępowania jaki należy stosować wobec każdej pary butów, również i tych nie-turystycznych. Tyle, że w wypadku obuwia miejskiego zawsze możemy próbować buty rozchodzić, a jeśli się to nam nie uda to następnego dnia zamienimy je na inną parę. Opcji takiej nie mamy w przypadku wyjazdu rekreacyjnego stąd też, konieczność zachowania nadzwyczajnej staranności w doborze butów turystycznych.    

Po pierwsze - sklepy specjalistyczne
Buty turystyczne radzę  kupować w sklepach stacjonarnych specjalizujących się w wyposażeniu dla turystów. Opcja numer dwa to sklepy sportowe, ale tu trzeba zachować rozwagę gdyż czasami niektóre „marki”  na potrzeby sieci mogą produkować tańsze modele o nieco słabszych parametrach. Zdecydowanie odradzam za to kupowanie butów turystycznych w supermarketach.   
Przymierzając buty w sklepie warto wykazać się cierpliwością i nieco „powybrzydzać” zakładając 4-5 par, które na oko wyglądają identycznie. Dobrze dobrane rozmiarowo buty nie mogą nigdzie uwierać, ani być zbyt luźne.

Warto porozmawiać też ze sprzedawcą; wielu z nich korzysta z butów które sprzedają. Znają oni również opinię klientów, które są znacznie bardziej wiarygodne niż artykuły internetowe (nierzadko sponsorowane). Warto również rzucić okiem  na niewielkie książeczki (broszurki) jakie producenci dołączają do butów. Znajdują się w nich informacje o wykorzystanych do konstrukcji buta materiałach. W przypadku syntetyków (cordura / nylon) warto zwrócić uwagę  na tzw. parametr denier (D), który określa grubość włókien. Im wyższa wartość (D), tym włókno jest  grubsze i bardziej wytrzymałe. W przypadku materiałów membranowych producenci podają informację o „oddychalności” jako liczbę gramów pary wodnej, którą „przepuści” m/kw. materiału w ciągu doby. Z kolei wodoodporność podawana jest w mm (np. 5000 mm H2O) i oznacza wysokość słupa wody, którego napór materiał wytrzyma bez przemakania. Im parametry wyższe, tym lepsze … pod warunkiem, że nie kupujecie butów na gorące i suche lato.
Po drugie - Internet
Nie jestem szczególnym entuzjastą zakupu butów w Internecie chociaż  opcji tej też nie odradzam zważywszy na możliwość bezpłatnej wymiany butów w ciągu 15 dni  (przy zakupie krajowym). Niestety zakup internetowy nie daje możliwości poprawnego dobrania buta.
Oczywistą przewagą Internetu nad sklepem stacjonarnym jest cena – zazwyczaj znacznie niższa.  Czasem warto więc zaryzykować i kupić coś nawet na chińskim Ali Express, gdzie sam kupiłem parę sandałów trekkingowych, które miały rewelacyjny stosunek ceny do jakości. Zakup uznaję za bardzo udany; buty sprawdziły się w trasie.

Cena wygody i bezpieczeństwa
Nie łudźmy się, nie ma butów dobrych i tanich. Przy ograniczonym budżecie lepiej kupić jednak tańszą kurtkę i dołożyć do butów. W zależności od producenta i modelu cena butów typu:
- All Terrain (Travel, Light Trek) -> to 200 do 400 zł,
- Hikking (buty podejściowe) -> to 400 do 700 zł,
- Trekking -> to 600 do 1100 zł (400 zł to najtańsze buty tego typu w marketach sportowych),
- Wysokogórskie (Andy, Himalaje) to od 1000 do 3500 zł.

Jak pisałem na początku buty turystyczne (trekkingowe) nie mają charakteru uniwersalnego co oznaczą, że ruszając na wyprawę trzeba będzie zabrać co najmniej dwie pary obuwia. Drugą parą mogą być sandały (tradycyjne lub trekkingowe) idealne na biwak i pod prysznic. Mogą się również przydać buty skałkowe (podejściowe) lub buty do wody, na spływy kajakowe i kamieniste plaże. To jednak historia na kolejny felieton.

Jacek Zabielski  2018-08
 
Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem (*)

Brak komentarzy
(C) Jacek Zabielski kontakt@globtrotuar.pl
Wróć do spisu treści | Wróć do menu głównego