Gereza (Jerash) - Globtrotuar

Przejdź do treści

Menu główne:

Gereza (Jerash)

PODRÓŻE > AZJA > JORDANIA
Dżaresz (rzymska Gereza, ang. Jerash.) to jedno z najlepiej zachowanych rzymskich miast poza Italią, w którym za czasów świetności (l w n.e.) żyło kilkanaście tysięcy ludzi

Miast prawdopodobnie założył Aleksander Macedoński lub jego generał Perdikass w IV wieku p.n.e. Pod koniec II w p.n.e. miasto na krótko przejęli władcy żydowscy, których w 63 roku p.n.e. wyparł Pompejusz. To również on przyczynił się do powstania związku dziesięciu miast syryjskich, zwanego dekapolis, które łączyła unia handlową będące starożytnym odpowiednikiem średniowiecznej Hanzy. Dochody z handlu pozwoliły na rozbudowę miasta, którego główną arterią na osi północ - południe (tzw. cardo Maximus), przecięta węższymi przecznicami (decurnentusami).

Park archeologiczny
Zwiedzanie pozostałości Gerezy rozpoczyna się od potężnego łuku triumfalnego, szerokiego na 37,5 m., który upamiętnia wizytę cesarza Hadriana.
Łuk Hadriana z II w. n.e. - od przodu i ... od tyłu
Tuż za nim, po lewej stronie, znajdują się pozostałości imponującego hipodromu, który miał niegdyś 250 m długości oraz trybuny na 15 tyś widzów. Ruiny hipodromu mogą stanowić tło do zdjęcia z lokalna odmianą „białego misia z Krupowek", czyli z przebranym, za rzymskiego żołnierza statystą (radzę cenę fotki ustalić przed jej zrobieniem, a nie po, żeby nie okazało się, że kosztuje 100 euro).
Hipodrom, który w czasach świętości mógł pomieścić nawet 15 000 widzów.
Do ruin miasta dociera się po przejściu przez bramę południową, będącą częścią murów okalających rzymską metropolię.
Brama Południowa. Jedna z bram wjazdowych do miasta, za którą  znajdowała się główna  ulica handlowa.
 
Uwagę przykuwa owalny plac (Forum) otoczony 63 kolumnami jońskimi która przypomina kolumnadę z ... rzymskiego Placu Św. Piotra (66 x 99 m.). Plac ten uznawany jest za jedyny tego typu zabytek w całym świecie antycznym.
Forum. Wielki owalny plac otoczony kolumnami w stylu jońskim. Przy forum, na wzgórzu, znajduje się amfiteatr południowy z l w., w którym odbywały się spektakle przed publicznością liczącą nawet 5 000 osób.
Centrum miasta w czasach świetności – Świątynia Zeusa,  amfiteatr południowy oraz okrągłe forum
Amfiteatr południowy zbudowany w latach 81-96 n.e., który po rozbudowie był w stanie pomieścić 5 tyś osób. Do dzisiaj można odczytać numerację rzędów. Pozostały 32 rzędy, w których może zasiąść 3 tys. widzów. Proskenion był niegdyś dwupiętrowy, odbudowano go jednak tylko do pierwszego piętra.
Świątynia Zeusa (zbudowana w 162 r.), z której zachowało się jedynie kilka potężnych, 15-metrowych kolumn. Przed nią znajduje się taras, z którego pozostałości monumentalnych schodów prowadzą do owalnego forum. Obok amfiteatr północny od zewnątrz.
Forum to początek cardo maximus, czyli głównej arterii miasta przy której wznoszono najokazalsze rezydencje, sklepy oraz budowle użyteczności publicznej. Obie strony cardo ozdabiają rzędy kolumn będących niegdyś punktem podparcia dla dachu ocieniającego biegnące wzdłuż ulicy chodniki.

Na liczącym setki lat bruku widać wyraźnie odciśnięte koleiny ciężkich wozów towarowych. Co kilkadziesiąt metrów w drodze pojawiają się również niewielkie otwory dostępowe (okrągłe włazy) do sieci kanalizacyjnej. Główna aleja ciągnie się na długości niemal pół kilometra, aż do bramy północnej (w mieście były cztery bramy, każda prowadziła w inną stronę świata).
Cardo Maximus. Główna ulica, która biegnie do Bramy Północnej dopołudniowej wzdłuż której ustawiono 365 kolumn symbolizujących ilość dni w roku.
W centrum miasta, tuż przy cardo, wzniesiono szereg budowli o charakterze publicznym i obrzędowym. Najciekawszym z tych obiektów jest tzw. Nimfeum czyli ozdobna fontanna publiczna (191 r.) o półkolistym kształcie, zaopatrują mieszkańców w wodę doprowadzaną tu akweduktami. Tuż obok niej, po lewej stronie, znajdują się imponujące schody wiodące do świątyni Artemidy, która w czasach greckich i rzymskich była patronką miasta.
Nimfeum, czyli fontanna miejska. Bogato zdobiona, z dolnym basenem w kształcie muszli, a niopodal schody wiodące do świątyni Artemidy
Poniżej zdjęcia przedstawiające ruiny Świątyni Artemidy (zbudowana pomiędzy 150-170 r n.e.). Główną jej część stanowiło pomieszczenie o wymiarach 160 x 120 metrów z ołtarzem ofiarnym pośrodku, otoczone kolumnadą. Z ponad 30 zaplanowanych kolumn postawiono jedynie 12, z których przetrwało 11.
Prawdziwe Bizancjum
Mieszkańcy Gerezy z czasem stali się żarliwymi wyznawcami chrześcijaństwa czego dowodem są liczne kościoły wzniesione na terenie miasta. Najciekawszymi są stojące tuż obok siebie świątynie pod wezwaniem św. Kosmy i Damiana, Jerzego i Jana Chrzciciela.
Pomimo, iż miasta broniły potężne mury obronne w VII w. zostało ono zdobyte i splądrowane przez muzułmanów. Wydarzenie to zapoczątkowało powolny upadek Gerezy, do którego w kolejnych dziesięcioleciach przyczyniły się również klęski suszy i trzęsienia ziemi. Z czasem ruiny miasta zasypał piasek.

Dla świata zachodniego odkrył je na początku XVII w. niemiecki podróżnik i arabista Ulrich Seetzen.

Obecny kształt parkowi archeologicznemu nadano w trakcie wieloletnich prac wykopaliskowych, przy czym teren udostępniony turystom to zaledwie 10% tego co w dalszym ciągu kryje się pod piaskiem.

Większość pozostałości po starożytnej Gerezie znajduje się po wschodniej stronie Wadi, pod współczesnym arabskim miastem Dżerasz. W jego obrębie znajduje się kompleks starożytnych łaźni, a naw dnie doliny stoją do dziś używane dwa rzymskie mosty, Na obrzeżach miasta znajdują się niewielkie pozostałości kilku kościołów, które jednak rzadko bywają zwiedzane przez turystów.

Pella (Taqabat Fil)
Osoby zainteresowane historią dekapolis mogą również odwiedzić inne z miast tego związku handlowego, którego ruiny znajdują się kilkadziesiąt kilometrów od Gerezy, obok wsi Pella w Dolinie Jordanu, w pobliżu miasta Irbid. W trakcie prac archeologicznych odsłonięto tam odeon usytuowany w zakolu stoku wzgórza oraz bizantyjską bazylikę z narteksem i atrium.

KIEDY JECHAĆ
Latem w Jordanii jest bardzo gorąco (nawet 40°C), dlatego też wyprawę najlepiej zorganizować wczesną wiosną lub jesienią.

KOMUNIKACJA
Samodzielna wyprawa do Garazy z Ammanu nie nastręcza większych trudności. Bilet ze stolicy kosztuj ok 1JOD (w podobnej cenie jest również bilet, jeśli startuje się z Ajloun lub Irbidu). W Ammanie można również bez problemu znaleźć biura, które organizują wyjazdy do Garezy w wersji „all inclusve".

W sezonie (czerwiec-wrzesień) park archeologiczny jest otwarty w godz. 8.00-19.00 (przed sezonem 10.00-15.00). Bilety, w cenie 10 JOD za osobę, można kupić w kasach przed wejściem na teren parku. Znajdują się one jednak nie przy samej ulicy, tylko za niewielkim centrum handlowym, przez które trzeba przejść ... unikając sprzedawców pamiątek. Na zwiedzanie parku należy zarezerwować ok. 3-4 godzin.
ENGLISH SUMMARY

Jerash
The ruins at Jerash are one of Jordan's major attractions.  It's one of the best examples in the Middle East of a Roman provincial city, and it is remarkably well preserved.

In its heyday the (known in Roman times as Gerasa) had a population of 15 ths inhabitants and, although it wasn't on any major trade route, its citizens pros¬pered from the good agricultural land that surrounded it and trade.

Although there have been finds to indicate that the site was inhabited in Neolithic times, Jerash rose to prominence from the time of Alexander the Great (333 BC).

In the wake of the Roman general Pompey's conquest of the region in 64 BC, Gerasa became part of the Roman province of Syria and then a city of the Decapolis. Over the next two centur¬ies, trade with the Nabataeans (the creators of Petra) flourished and the city grew ex-tremely wealthy.
When the emperor Trajan annexed the Nabataean kingdom (around AD 106) more wealth found its way to Gerasa. Construction again flourished when Emperor Hadrian vis¬ited the city in AD 129.

From the middle of the 5th century, Christianity was the major religion and the construction of churches proceeded apace. Under the Byzantine emperor Jus¬tinian (527-65) seven churches were built, mostly out of stones pillaged from the earlier Roman temples and shrines.

With the Muslim conquest in 636 and the devastating earthquake in 747, Gerasa's glory days passed and its population shrank to about one-quarter of its former size. In the 13rd century the city was completely deserted and uncovered only in the 19th century. Untill today only 10% of its original area has been excavated.

Sights
The entrance to the site is south of the an¬cient city, close to Hadrian's Arch (built in AD 129, currently 13 m high but it was originally twice as high when initially built).
Behind the arch is the partially restored hippodrome, built sometime between the 1st and 3rd centuries AD. This old sports field (244m by 50m) was once surrounded by seating for up to 15ths.

The Oval Plaza or Forum (market and meeting place)is one of the most characteristic objects of Jerash. It's unusual because of its oval shape and huge size (90 m long and 80 m at its widest point). The 56 reconstructed Ionic columns surrounding the plaza are very impressive.
On the south side ot the Forum is the Temple of Zeus. It was built in about AD 162 over the remains of an earlier Roman tem¬ple. A Byzantine church was later built on the site. The temple once had a magnificent monumental stairway leading up to it from a lower sacred enclosure, itself supported by a vaulted corridor built to compensate for the unhelpful local topography.

The south theatre, behind the Temple of Zeus, was built between AD 81 and 96 could seat 5 ths spectators and can still hold 3 ths in its 32 rows. The back of the stage was originally two-storeys high, and has now been rebuilt to the first level.

Heading northeast from the Forum, the cardo maximus (the city's main street, also known as the colonnaded street). Stretching tor 500 m, it is still paved with the original flagstones, and the ruts worn by thousands of chariots are still clear, as are the manholes for the drains below. Some of the 500 columns that once lined the street were deliberately built at an uneven height to complement the facades of the buildings that once stood behind them. Most of the columns you see today were reassembled in the 1960s.

Next along the main street is the elegant nymphaeum, die mam ornamental fountain of the city, dedicated to the water nymphs. The two-storey con¬struction was elaborately decorated and design in the way  water would cascade over the facade into a large pool at the front.

No one can miss the gateway to the Termple of Artemis. A stairway, flanked by shops, originally ran from here to the eastern residential area. The temple was built between AD 150 and 170, and had 12 columns (11 are still stand¬ing).

In Jerash there are also ruins of several churches from the Byzantium period among which the most important is the Church of St Cos¬mos and St Damianus, dedicated to twin brothers, both doctors. It still has marvel¬lous mosaic tiles.

Pella
Jeresh belonged to so called decapolis, union of ten commercial cities in the Middle East, that in 1 AD dominated the regional trade. The cities were linked by paved roads that allowed wagons and chariots to circulate rapidly. In Jordan, the main Decapolis cities were Philadelphia (Amman), Gadara (Umm Qais), Gerasa (Jerash) and Pella (Taqabat Fil). Pella is the nearest city to Jeresh and can be easilit visited as well. Do not expect more than 10% of what can be seen in Jeresh.

Getting There & Away
Jerash is Just 51km north of Amman. Busses from Abdali bus station in Amman leave regularly for Jerash, though they can take up to an hour just to fill up (ticket cost 1 JOD, 90 minutes drive).
Allow at least three hours to see everything in Jerash and make sure you take plenty of water, especially in summer. It's best to visit Jerash before 10 am or after 4 pm because it's cooler, there will be less glare in your photos and also far fewer people at the site.

 
Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem (*)
1 komentarz

2019-08-26 17:44:28
Cóż za piękne miejsce!
(C) Jacek Zabielski kontakt@globtrotuar.pl
Wróć do spisu treści | Wróć do menu głównego