Egzotyczne nakrycia głowy - Globtrotuar

Przejdź do treści

Menu główne:

Egzotyczne nakrycia głowy

TRAVELPEDIA > FOLKLOR
Czym nakrywa się głowę na świecie ?
Bejsbolówka jest zapewne najpopularniejszym nakryciem głowy na Ziemi. Ten amerykański wynalazek można spotkać pod każdą szerokością geograficzną. Nie oznacza to jednak, że nie ma już ludzi, którzy korzystają z czapek i kapeluszy, których tradycja sięga setek, a czasem i tysięcy lat. Ich kolekcjonowanie może stanowić ciekawe hobby towarzyszące egzotycznym podróżom. Mam tu na myśli zarówno ich zakup lub też stosowną foto-kolekcję. Może stać się ona ciekawym przyczynkiem do dyskusji zarówno o modzie, kulturze, tradycji jak i estetyce.

Bejsbolówka
Protoplastą dzisiejszej bejsbolówki były czapki sportowe jakie zaczęli nosić w 1860 r. zawodnicy amerykańskiej drużyny Brooklyn Excelsiors. Początkowo miały one tekturowy, niewielki daszek. Z czasem czapkom tym zaczęto nadawać  różne kolory, zależnie od strojów (przynależności klubowej) zawodników.
Z czasem coraz więcej osób zaczęło nosić nakrycia głowy tego typu ze względu na chęć okazania sympatii do swojej drużyny bejsbolowej, oraz ze względu na wygodę jak oferowała bejsbolówka.
Swój obecny kształt bejsbolówki uzyskały w latach 40-tych XX w. kiedy to do ich produkcji zaczęto używać nagumowanego materiału oraz wydłużono daszek.  
Globalną popularność bejsbolówki zyskały w latach 70-tych XX w., wchodząc do masowego użytku komercyjnego jak również trafiając jako nakrycia głowy do niektórych formacji mundurowych.
Targ w Fianarantsoa (Madagaskar)
Bejsbolówki na Amazonce (Brazylia)
Non la … czyli azjatycki kapelusz stożkowy
Jednym z symboli Azji Pd-Wschodniej, a Wietnamu w szczególności, jest charakterystyczny stożkowy kapelusz, który wyplata się ze słomy ryżowej lub liści palmowych. Chroni on zarówno przed słońcem jak i deszczem, na głowie trzyma go wstążka wiązana pod brodą.
Kapelusze tego typu robiono już 2500-300 lat temu, czego dowodem jest jego wizerunek na miedzianym bębnie Dong Son, uważanym za jeden z symboli Wietnamu. Bęben ten  jest wytworem prehistorycznej kultury z epoki brązu.

Dawniej kapelusze stożkowy nosili zarówno mężczyźni jak i kobiety, podczas gdy obecnie noszą je niemal wyłącznie kobiety i to raczej na prowincji. Przywiązanie płci pięknej do „non la” wynika z faktu, iż  dla mieszkańców Wietnamu ideałem piękna jest biała skóra, a non la, dzięki swojemu kształtowi doskonale chroni twarz przed promieniami słonecznymi.

Szczególne miejsce w historii Wietnamskich kapeluszy zajmują te produkowane w Hue (stara stolica Wietnamu – taki wietnamski Kraków). Miasto to  słynie ze „stożkowych kapeluszy poezji” – non bai tho. Kapelusze te robione są z warstw liści palmowych, w których wycina się rodzaj inkrustacji.  W pierwszej z nich wycina się kwiaty, drzewa, smoki, świątynie po czym pokrywa się je drugą warstwą liści dzięki czemu wycięte wzory są widoczne w promieniach słońca.
Rynek w Hue (Wietnam)
Rybak w charakterystycznym słomkowym kapeluszu z kormoranem- rybołowem. Chiny / powiat Yangshuo
Gdzie to się nosi ?  Stożkowe kapelusza typu non la nosi się w Wietnamie, w Chinach i na Tajwanie (tzw. doulì), w Japonii (sugegasa – kapłani, rolnicy), w Indonezji (caping), w Korei (satgat).
Warto zwrócić uwagę, że w Chinach nosi się wiele różnych typów kapeluszy stożkowych wyplatanych na sposób charakterystyczny dla danego regionu (np. łatwo rozpoznawalne ażurowe kapelusza z prowincji Syczuan).
Kasa
W Japonii niezależnie od „sugegasa” nosi się również podobne w kształcie słomiane kapelusze zwane „kasa”; są one noszone tylko przez mnichów buddyjskich. Ich cechą charakterystyczna jest to, że zakrywają one górną połowę twarzy, pomagając w ten sposób ukryć tożsamość mnicha podczas jego podróży.

Buddyjski kapłana w kapeluszu „kasa”. Japonia / Kioto - swiatynia Kiyomizu-dera VIII w.
Kefija / Ghutra (czyli arafatka)
Osoby odwiedzające kraje Bliskiego Wschodu mogą bez problemu nabyć tradycyjne dla tego rejonu świata nakrycie głowy czyli -  kefiję. Jest kwadratowy kawałek materiału, przeważnie bawełniany, w kolorze białym lub w czerwono/czarno – białą kratkę. Odpowiednio złożony i owinięty stanowi nakrycie głowy. Do utrzymania kefiji na głowie służy agal czyli specjalny krążek wykonany ze sznurka, do utrzymania kefiji. Ma on formę skręconego powrozu, najczęściej w kolorze czarnym. Pierwotnie agal służył to pętania wielbłądów, aby uniemożliwić im ucieczkę.
Żeby kefija nie zsuwała się z głowy zakłada się pod nią (kufi) taqiyah - rodzaj wykonanej, ręcznie, na drutach, czapeczki (czasami wygląda ona jak koronkowa siateczka). (Kufi) taqiyah może być również noszona na głowie nie nakrytej kefią.

Gdzie to się nosi ?  Bliski Wschód / Środkowy Wschód

Targ wielbłądów pod Dubajem (dwa nakrycia głowy typowe dla Bliskiego Wschodu: kefija i kufi
Kefija na głowie beduina. Jordania / Patra  
Targ w Dubaju … kupcy w kufi na głowach. Zjednoczone Emiraty Arabskie
Kufi
Wśród wielu muzułmanie, głównie o nie-arabskim pochodzeniu, tradycyjnym nakryciem głowy jest kufi czyli noszona na czubku głowy okrągła, mała czapeczka o sztywnych bokach z tkanymi / wyszywanymi wzorami.
Gdzie się nosi ? Bliski Wschód / Afryka Północna / Wschodnia / Zachodnia / Azja Pd-Wschodnia / Indie
Fez
Tradycyjne nakrycie głowy muzułmanina w kształcie ściętego stożka, zazwyczaj wykonane z bordowego filcu i ozdobione czarnym frędzlem, ale bez daszka, który przeszkadzałby w modlitwie (skłonie czołem do ziemi). Nazwa stosowana w języku polskim pochodzi od marokańskiego miasta Fez, gdzie produkowano je co najmniej od XVIII w. (lokalna nazwa chechia; arab. tarbusz lub szaszijja).
Fez kojarzony jest przede wszystkim z Imperium Osmańskim, gdzie został wprowadzony urzędowo przez sułtana Mahmuda II w związku z europeizacją ubioru. W Turcji fezy przyjęły się przede wszystkim w wojsku i administracji państwowej. Z początku noszono je niechętnie, z czasem stały się symbolem dostojeństwa. W 1925 noszenia fezów zakazał w Turcji prezydent Kemal Atatürk w ramach zrywania z osmańską przeszłością i ku znacznemu niezadowoleniu ludności.

Gdzie się nosi ? W krajach muzułmańskich poza Bliskim i Środkowym Wschodem, w Pakistanie, Sri Lance, Indonezji i Malezji.

To akurat nie są tradycyjne „fezy” tylko charakterystyczne czapki marokańskich sprzedawców wody. Marrakesz (Plac  Djemaa el Fna.)
 
Tubietejka
 
Tradycyjne nakrycia głowy w Uzbekistanie (uzb. doppa) to małe, okrągłe lub kwadratowe czapki z tkanymi wzorami noszone tak przez mężczyzn, jak i przez kobiety w społecznościach tureckich. Nazwa pochodzi od słowa „tiube” oznaczającego górę, szczyt. Wierzący muzułmanin zakłada ją podczas modlitwy w meczecie i podczas pogrzebu.
 
Gdzie się nosi ? Azja Centralna, Uzbekistan, Tatarzy Krymscy
 

 
Centralny plac Samarkandy (Registan)
Kipa (czyli jarmułka)
Nakrycie głowy noszone przez Żydów, okrywające szczyt głowy, które w  języku hebrajskim nosi nazwę kipa (dosłownie: „kopuła”). Noszenie jarmułki nie jest wymogiem Prawa (Tory), nie wywodzi się ani z Biblii, ani z Talmudu, jednak jest zwyczajem, ma wyrażać żydowską tożsamość, jest oznaką szacunku. Noszenie jarmułki jest wymagane bezwzględnie podczas modlitwy i studiowania Tory, ale autorytety rabiniczne zalecają noszenie jej nawet podczas uprawiania sportu, jako małej czapeczki przypiętej do włosów. Goj, który zechce podejść do Ściany Płaczu w Jerozolimie powinie założyć jarmułkę – można skorzystać z darmowej, jednorazowej dla zwiedzających. Oczywiście jest to opcja tylko dla mężczyzn.
Gdzie się nosi ? Izrael, Nowy Jork

Ściana płaczu. Izrael / Jerozolima
Turban
Rodzaj nakrycia głowy, który jest zwijany ręcznie z tkaniny bawełnianej. Sposobu wiązania turbanu muzułmanie uczą się od starszych (np. ojców). Nie ma jednej metody, stąd różny ich wygląd w poszczególnych krajach. Muzułmanie którzy noszą turbany, kojarzeni są dzisiaj najczęściej z talibami lub irańskimi duchownymi. Turbany noszą również indyjscy sikhowie oraz hinduiści. Podczas gdy kefia to zwyczajne nakrycie głowy, turban jest oznaką wiary i wzmacniać poczucie solidarności i wspólnoty.
Gdzie się nosi ? Indie, Iran

Poganiacze słoni w Fort Amber (Indie)
Udang
Tradycyjne, męskie nakrycie głowy w  formie chustki/przepaski z charakterystycznym rogiem na przedzie. Słowo udang  oznacza „krewetkę” i rzeczywiście przepaska przypomina ją nieco swoim kształtem. Udang jest noszone przez mieszkańców Bali (Indonezja) w trakcie ceremonii religijnych celem ochrony głowy, w której mieści się moc mężczyzny.
Gdzie się nosi ? Bali  

Ceremonia w świątyni Tirta Empul. Indonezja / Bali.
Sombrero
Kapelusz o szerokim rondzie wywodzący się z  się z XVI-wiecznej Hiszpanii, który trafił do hiszpańskich kolonii w Ameryce Środkowej i Południowej. Stanowi narodowe nakrycie głowy Meksykanów i Chilijczyków.
Miał chronić przed słońcem nie tylko twarz, ale też ramiona i szyję. Szeroki cień (hisz. sombra) miało zapewnić ogromne rondo. Współczesne sombrera robi się nie jak każe tradycja, ze słomy, tylko z tektury i filcu.
Gdzie się nosi ? Meksyk, Chile, południowe Stany Zjednoczone

Występu meksykańskich mariachi. Meksyk / Xochimilco
Chullo
Charakterystyczna czapka-uszatka z wełny alpaki (lamy, wikunia) popularna w regionach andyjskich Peru.  Za sprawą turystów, artystów oraz projektantów mody zyskała globalną rozpoznawalność. Na początku XXI w. znany angielski projektant, John Galliano, zaprezentował na wybiegu kolekcję swoich chullos.
Gdzie się nosi ? Peru, Boliwia

Boliwia / Jezioro Titicaca
Montera
Tradycyjny andyjski kapelusz  o wklęsłym kształcie noszący nazwę montera (jęz. quechua). Jego styl i wykończenie zależy od właścicielki, która kupuje go na targu po czym przystraja korzystając ze wstążek, kawałków materiały, kolorowych nici, a czasem nawet sztucznych kwiatów. Dekoracja zachowuje jednak schematy typowy dla danej wsi bądź regionu.
Gdzie się nosi ? Peru, Boliwia

Gdzieś w górach Peru
Bombin
Noszone przez południowo-amerykańskie kobiety meloniki, nazywane też bowler hat, zostały przywiezione przez brytyjskich pracowników kolei w latach 20. XX w. Ponieważ okazały się zbyt małe dla miejscowych mężczyzn, rozdano je płci pięknej. U członkiń plemion Keczua i Ajmara sposób ich noszenia może wskazywać stan cywilny lub aspiracje właścicielki.
Gdzie się nosi ? Peru, Boliwia

Boliwia, centrum La Paz
Otijkayiva
Kobiet z plemienia Herero, zamieszkującego Afrykę Płd-Wschodnią, noszą charakterystyczne kapelusze otijkayiva przypominającego rogi krowy. Nie jest to przypadkowy wybór, gdyż wśród tego ludu to właśnie krowy są symbolem bogactwa i dobrobytu.     
Resztę stroju stanowi wiktoriańska suknia, która w miejscowej interpretacji ma przypominać tułów zwierzęcia. Tradycja noszenia takiego ubioru (z wyjątkiem kapelusza) wywodzi się z XIX w. i przywędrowała z Niemiec wraz z żonami misjonarzy protestanckich.
Gdzie się nosi ? Namibia Botswana i Angola.

Gdzieś w Namibii
Korona do tańca Chada
Noszone przez tajskie tancerki nakrycie głowy nie jest ani klasyczną czapą, ani tym bardziej kapeluszem … jest za to koroną. Wykorzystuje się ją w trakcie tradycyjnego tańca  Ram Thai, który jest główną formą sztuki dramatycznej Tajlandii.

Występ folklorystyczny w Tajlandii
Specyficznym typem nakrycia głowy bywają też ozdoby włosów, które czasami potrafią być bardzo atrakcyjne wizualnie lub też bardzo … wizualnie zaskakujące.
Kanzashi
Kanzashi (czyli „kwiaty na patyku”) to tradycyjna japońska ozdoba do włosów noszona przez kobiety do kimono. Obecnie kanzashi są noszone przez panny młode, gejsze lub adeptów, japońskiej ceremonii parzenia herbaty i ikebany. Obecnie rośnie zainteresowanie wśród młodych japońskich kobiet, które chcą, dodać elegancji do strojów poprzez dodanie do nich anzashi.
Gdzie się nosi ? Japonia

Ceremonia ślubna. Japonia / Kamakura - świątynia Tsurugaoka Hachimangu
Włosy a’la Himba
Kobiety z plemienia Himba za pomocą sznurków z koziej sierści oraz mieszaniny zjełczałego masła, ochry oraz popiołu i żywicy tworzą specjalne fryzury przypominające nieco dreedy. Fryzura Himba to nie tylko ozdoba, ale i oznakastanu cywilnego. Młode dziewczęta noszą zwykle 4 warkocze. Kobiety gotowe do małżeństwa wiążą włosy z tyłu głowy, natomiast mężatki nakładają na głowę dodatkowo skórzany czepek.
Gdzie się nosi ? Namibia

 Wioska Himba w Namibii

Jacek Zabielski 2018-08
 
Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem (*)

Brak komentarzy
(C) Jacek Zabielski kontakt@globtrotuar.pl
Wróć do spisu treści | Wróć do menu głównego